Slimme meter en zonnepanelen: wat moet je weten?

Een slimme meter is de digitale opvolger van de oude draai- of knopmeter. Hij meet hoeveel elektriciteit je verbruikt en, sinds je zonnepanelen hebt, ook hoeveel je teruglevert aan het net. Het grote verschil met de oude meter is dat hij de standen automatisch en op afstand doorgeeft aan je netbeheerder. Je hoeft dus niet meer zelf de meterstand door te bellen of over te tikken.

Voor huishoudens met zonnepanelen is vooral belangrijk dat de slimme meter twee stromen los van elkaar registreert. De stroom die je uit het net haalt en de stroom die je teruglevert, staan elk op een eigen teller. Daardoor is precies bekend hoeveel je hebt afgenomen en hoeveel je hebt teruggegeven, en kan je energieleverancier daar een correcte afrekening op baseren.

De slimme meter is inmiddels in verreweg de meeste woningen aanwezig. Heb je er nog geen, dan biedt de netbeheerder er kosteloos een aan. Bij het plaatsen van zonnepanelen is een geschikte meter zelfs noodzakelijk, want zonder een meter die teruglevering kan bijhouden, klopt je afrekening niet.

Wekken je panelen op een zonnige middag meer op dan je op dat moment gebruikt, dan gaat het overschot het net op. Die teruggeleverde stroom telt de slimme meter op een aparte telstand op, vaak aangeduid als teruglevering of levering aan het net. Haal je later op de dag stroom uit het net, dan loopt de andere telstand op, die van de afname.

Zo ontstaan er in de praktijk vier standen: afname en teruglevering, elk nog eens gesplitst in een dal- en een normaaltarief als je een dubbeltarief hebt. Op je jaarafrekening zie je die standen terug. Het net werkt hierbij niet als een accu die zonder meer wegstreept, maar als een leiding waarover twee richtingen apart worden geteld.

Belangrijk om te begrijpen: een slimme meter draait niet terug. De oude analoge meter deed dat wel, die liep letterlijk achteruit als je terugleverde. Dat beeld klopt bij een slimme meter niet meer. In plaats daarvan tikt de teruglevering een eigen teller op, en pas bij de afrekening wordt bepaald wat je onder de streep betaalt of terugkrijgt.

Een oude, analoge meter is ontworpen om stroom in één richting te meten: van het net naar je huis. Zodra je zonnepanelen terugleveren, gaat de stroom de andere kant op, en dan gaat het mis. Sommige analoge meters draaien dan gewoon terug, andere tellen de teruglevering ten onrechte op bij je verbruik. In beide gevallen klopt de meting niet meer.

Een terugdraaiende meter lijkt op het eerste gezicht gunstig, maar hij geeft geen zuiver beeld van wat je afneemt en teruglevert. Voor een correcte afrekening en voor de overgang naar de nieuwe salderingsregels is een meter nodig die beide richtingen apart bijhoudt. Daarom vervangt de netbeheerder een ongeschikte meter door een slimme meter zodra je zonnepanelen in gebruik neemt.

Die vervanging regel je niet zelf en betaal je in de regel ook niet apart: de netbeheerder verzorgt en plaatst de meter. Meld je zonnepanelen dus altijd aan, zodat je aansluiting op de juiste manier geregistreerd staat. Doe je dat niet, dan loop je het risico dat je meting en afrekening niet kloppen.

Een van de prettigste kanten van een slimme meter is dat je kunt zien wat er gebeurt. Op de meter zelf lees je met de knoppen de verschillende standen af. Handiger is de P1-poort: een aansluiting aan de onderkant van de meter waarop je een uitleesapparaatje of energiemanager kunt aansluiten. Dat apparaat stuurt de gegevens naar een app, zodat je live je verbruik en teruglevering op je telefoon ziet.

Met zo'n app krijg je grip op je energie. Je ziet wanneer je panelen het meest opwekken, wanneer je overschot naar het net gaat en wanneer je juist inkoopt. Die inzichten helpen je om apparaten zoals de wasmachine, de warmtepomp of het laden van een auto te verschuiven naar de uren dat de zon schijnt. Zo gebruik je meer van je eigen stroom.

Naast een los uitleesapparaat bieden veel energieleveranciers en fabrikanten van omvormers ook eigen apps. De omvormer-app laat vooral zien wat je panelen opwekken; de meter-app laat zien wat je per saldo afneemt en teruglevert. Samen geven ze een compleet beeld. Wil je die uitleesmogelijkheid, laat dan bij de aanleg meteen een geschikte opstelling meenemen.

Jarenlang mocht je teruggeleverde stroom volledig wegstrepen tegen je afname, de zogeheten saldering. Daardoor maakte het weinig uit of je je opgewekte stroom direct gebruikte of eerst terugleverde. Die regeling wordt nu afgebouwd en stopt naar verwachting binnen afzienbare tijd; controleer altijd de actuele stand.

Zodra saldering verdwijnt, wordt teruglevering een stuk minder waard dan de stroom die je zelf inkoopt. Dan telt precies wat de slimme meter zo netjes bijhoudt: hoeveel je teruglevert en hoeveel je zelf gebruikt. Hoe meer van je opgewekte stroom je direct in huis benut, hoe minder je voor een lage vergoeding het net op stuurt. In ons artikel over het einde van de saldering lees je die rekensom rustig uitgelegd.