Aardlekschakelaar slaat door: oorzaken en wat je zelf kunt doen

Een aardlekschakelaar, ook wel aardlek of ALS genoemd, is de brede schakelaar boven in je meterkast met een testknop erop. Zijn taak is simpel maar levensbelangrijk: hij meet of alle stroom die je installatie in gaat er ook weer netjes uit komt. In een gezonde installatie zijn die twee gelijk. Lekt er stroom weg naar de aarde, bijvoorbeeld via een kapot apparaat of via jou als je iets onder spanning aanraakt, dan is er een verschil.

Zodra dat verschil groter wordt dan zo'n 30 milliampere, schakelt de aardlek binnen een fractie van een seconde de stroom uit. Die 30 mA is bewust laag gekozen: het is de grens waaronder een schok je hart nog geen blijvende schade toebrengt. Zo voorkomt een aardlekschakelaar dat een lekkend apparaat of een beschadigde draad je een gevaarlijke of dodelijke schok geeft.

Belangrijk om te onthouden: een aardlek die uitslaat is geen defect, maar een waarschuwing. Hij grijpt in omdat er ergens stroom weglekt. Het overbruggen of vastzetten van een aardlek die telkens uitvalt, is dan ook levensgevaarlijk. Je haalt de beveiliging weg terwijl de oorzaak blijft bestaan.

In je meterkast zitten twee soorten beveiligingen die makkelijk door elkaar lopen. De aardlekschakelaar beschermt personen tegen lekstroom naar de aarde. De stoppen of automaten (installatieautomaten) beschermen de bedrading tegen overbelasting en kortsluiting: te veel apparaten op een groep of een draadje dat sluit.

Het onderscheid helpt je bij het opsporen. Slaat er een enkele stop of automaat uit, dan is die ene groep overbelast of maakt daar iets kortsluiting. Slaat de aardlekschakelaar uit, dan valt vaak een hele reeks groepen tegelijk weg, want een aardlek zit meestal voor meerdere groepen. Dat verklaart waarom bij een aardlekstoring soms je halve huis donker is terwijl er maar een apparaat de oorzaak is.

Merk je dat juist een enkele stop eruit springt en niet de brede aardlekschakelaar? Dan speelt er iets anders. In ons artikel over stoppen die doorslaan lees je hoe je dat aanpakt.

De meest voorkomende boosdoener is vocht. Een apparaat waar water bij is gekomen, een buitenlamp of tuinstopcontact dat na een regenbui vocht heeft getrokken, of een oude koffiezetter met een klam verwarmingselement: het zorgt allemaal voor een klein beetje weglekkende stroom. Vaak valt de aardlek dan pas uit als het apparaat aanslaat of warm wordt.

Ook echt defecte apparaten zijn een klassieker. Een boiler of geiser met een doorgeslagen verwarmingselement, een wasmachine of vaatwasser waar het element lekt, een oude koelkast of een kapotte lamp. Het element staat dan gedeeltelijk in contact met de behuizing en lekt stroom naar de aarde. Zulke apparaten kun je meestal aanwijzen omdat de aardlek uitvalt op het moment dat ze inschakelen of een verwarmingscyclus starten.

Soms is geen enkel apparaat echt kapot, maar lekt alles samen net te veel. Elk apparaat lekt een piepklein beetje, en op een druk moment tikken die kleine lekstromen samen over de 30 mA. Dat zie je vaker in oudere installaties met een enkele aardlek voor het hele huis. En heel af en toe is de aardlekschakelaar zelf versleten of defect. Is je aardlekschakelaar kapot, dan valt hij te vroeg of zonder duidelijke reden uit. Dat laatste laat je altijd door een vakman vaststellen.

Lukt het niet om met het stappenplan een groep of apparaat aan te wijzen, dan zit de oorzaak vaak in de vaste installatie: een beschadigde draad in de muur, een vochtige verdeeldoos of een aansluitfout. Dat is werk voor een erkende elektricien met de juiste meetapparatuur.

Bel ook als de aardlekschakelaar helemaal niet meer aan wil, ook niet met alle groepen uit. Dan kan de aardlek zelf defect zijn, of is er een aardfout die direct ingrijpt. Ruik je een verbrande of schroeilucht bij de meterkast, of voel je een warm wordend onderdeel? Raak dan niets meer aan en bel meteen. Dat is een spoedsituatie.

En blijft de aardlek herhaald uitslaan zonder aanwijsbare reden, ook al lijkt alles in orde, laat het dan nakijken in plaats van er telkens mee te leven. Een aardlek die te pas en te onpas uitvalt, is soms een teken van een sluimerend probleem in je installatie. Wat je nooit doet: de schakelaar vastzetten of overbruggen om van het gedoe af te zijn. Je haalt daarmee je enige bescherming tegen elektrocutie weg.