Aarding in huis controleren en verbeteren

Elk elektrisch apparaat kan defect raken. Slijt de isolatie in een wasmachine of komt er een draad los tegen de metalen behuizing, dan staat die behuizing ineens onder spanning. Raak je het apparaat aan, dan zoekt die stroom een weg naar de aarde, en de kortste weg loopt dan door jou heen. Dat is precies wat je wilt voorkomen.

De aarding lost dit op door de metalen delen van je installatie met een aardverbinding te verbinden. Komt er spanning op de behuizing te staan, dan loopt die stroom weg via de aardleiding in plaats van via jou. Deze weglopende stroom heet lekstroom of foutstroom. De aarding zorgt dus dat het gevaar wordt afgevoerd voordat het bij jou aankomt.

Aarding werkt niet alleen. Ze vormt een team met de aardlekschakelaar in je groepenkast. De aardlek meet voortdurend of er stroom weglekt. Zodra er een klein verschil ontstaat tussen de heen- en terugstroom, iets van 30 milliampere, schakelt hij binnen milliseconden de groep uit. Maar die aardlek kan alleen goed werken als de foutstroom ergens naartoe kan, en dat is precies wat een goede aarding regelt. Ontbreekt de aarding, dan schakelt de aardlek vaak pas uit op het moment dat je het apparaat al aanraakt, dus veel te laat.

De leeftijd van je woning zegt veel. Huizen van voor de jaren 70 en 80 zijn regelmatig aangelegd zonder complete aarding, of alleen op de plekken waar dat toen verplicht was, zoals de badkamer en de keuken. In de rest van het huis vind je dan stopcontacten zonder randaarde. In de loop der jaren zijn installaties vaak stukje bij beetje aangepast, waardoor het beeld rommelig kan zijn: sommige groepen wel geaard, andere niet.

Een zichtbaar signaal is een stopcontact zonder randaarde. Bij een geaard stopcontact zie je aan de zijkanten twee metalen strips of contacten, de randaarde. Ontbreken die, dan is het stopcontact niet geaard. Let op: het omgekeerde is geen garantie. Een stopcontact met randaardecontacten kan alsnog niet of slecht geaard zijn als de aardleiding erachter niet goed is aangesloten. Van de buitenkant zie je dat niet.

Andere aanwijzingen zijn een aardlekschakelaar die niet uitschakelt als je op de testknop drukt, een oude stoppenkast zonder aardlek, of lichte tintelingen als je bepaalde apparaten aanraakt. Dat laatste is een serieus alarmsignaal: bel dan een elektricien en gebruik het apparaat tot die tijd niet. Ook een verbouwing waarbij oude en nieuwe bedrading door elkaar lopen is een goede reden om de aarding eens goed te laten nakijken.

Zekerheid over je aarding krijg je niet met het blote oog, maar met een meting. Een erkende elektricien meet de aardweerstand: de weerstand die de stroom ondervindt op weg van je installatie naar de aarde. Hoe lager die weerstand, hoe beter de foutstroom kan weglopen en hoe sneller de beveiliging reageert. Is de weerstand te hoog, dan werkt de aarding onvoldoende, ook al lijkt er een aardleiding aanwezig.

Naast de aardweerstand controleert de elektricien of elke groep en elk stopcontact daadwerkelijk op de aarding is aangesloten, en of de aardleiding overal doorloopt zoals het hoort. Hij test de aardlekschakelaar op werking en meet of die snel genoeg uitschakelt. Zo ontstaat een compleet beeld: niet alleen of er aarding is, maar ook of ze overal doet wat ze moet doen. Dit hoort standaard bij een NEN 1010-keuring van je installatie.

Met dat beeld weet je waar je aan toe bent. Soms blijkt de aarding prima en is er niets aan de hand. Soms ontbreekt ze op een paar plekken en is bijtrekken genoeg. En soms is de hele aardvoorziening verouderd en verdient de installatie een grondiger aanpak. In alle gevallen krijg je een eerlijk oordeel op basis van meetwaarden, niet op onderbuikgevoel.

Verbeteren begint bij de bron: een goede aardverbinding met de grond. Vaak gebeurt dat via een aardelektrode of aardpen, een metalen pen die de grond in wordt geslagen en die de installatie met de aarde verbindt. In sommige woningen loopt de aarding via de waterleiding, maar dat is bij moderne kunststof leidingen niet meer betrouwbaar. Een elektricien kijkt wat in jouw situatie de juiste en veiligste oplossing is en meet na afloop of de aardweerstand nu wel laag genoeg is.

Vanaf dat aardpunt loopt de aardleiding naar de meterkast en van daaruit naar de groepen. Ontbreekt de aarding op bepaalde stopcontacten, dan trekt de elektricien de randaarde bij: hij legt een aardader mee naar die punten en sluit ze correct aan. In een oudere woning betekent dit soms extra bedrading trekken, wat vaak samenvalt met het vervangen van de groepenkast of een renovatie van de installatie.

Hoe ingrijpend het is, hangt af van wat de meting laat zien. Een enkel stopcontact bijtrekken is klein werk. Een woning die volledig zonder aarding is aangelegd, vraagt meer: een nieuwe aardvoorziening, aardleidingen door het hele huis en meestal een gemoderniseerde groepenkast met aardlekschakelaars. Je krijgt vooraf een heldere prijs, zodat je weet wat het kost voordat er iets gebeurt.

Er zijn goedkope stekkertjes te koop die met een lampje zouden aangeven of een stopcontact geaard is. Die geven een grove indicatie, maar ze meten de aardweerstand niet en ze zeggen niets over de kwaliteit van de aarding. Een stopcontact kan de test doorstaan en toch een te hoge aardweerstand hebben, waardoor de beveiliging in werkelijkheid te traag is. Op zo'n testertje je veiligheid baseren is dus geen goed idee.

Werk aan de aarding zelf is bovendien werk aan de vaste installatie, en dat hoort volgens NEN 1010 bij een erkend vakman. Een aardleiding die verkeerd is aangesloten, geeft een vals gevoel van veiligheid: alles lijkt in orde, tot het moment dat het misgaat. Juist omdat aarding onzichtbaar haar werk doet, wil je zeker weten dat ze klopt. Dat weet je alleen na een meting door iemand die de juiste apparatuur en kennis heeft.